Vị đắng của vàng 

Khi các bãi vàng đóng cửa, một số thanh niên chuyên nghề đào đãi vàng về làng và mang theo mầm bệnh thế kỷ HIV/AIDS. Những thanh niên cường tráng lúc ra đi giờ đây theo nhau về với đất nhưng có lẽ khó có thể siêu thoát khi những người vợ không may của họ tìm cáchchia sẻ HIV trong nỗi hận đời...

Trong năm 1995, hai anh em Lê Công Hoá, lúc đó mới 18 tuổi và Lê Công Doanh, 15 tuổi, nhà ở thôn 2, xã Bình Định, huyện Thăng Bình (tỉnh Quảng Nam) sớm nghỉ học, từ giã làng quê yên bình lên núi tham gia vào đội quân đào đãi vàng sa khoáng tại huyện Phước Sơn (Quảng Nam). Nhiều người trong thôn 2 kể lại, tuy tuổi còn nhỏ nhưng hai anh em Hoá, Doanh cao lớn, vạm vỡ và thuộc loại điển trai có tiếng trong xã. Chính vì vậy, lúc hai anh chàng quyết tâm đi làm vàng để mong giúp đỡ gia đình đổi đời thì ai nấy trong thôn cũng thấy thương, lo rằng liệu chúng vẫn còn quá trẻ, có đủ sức đào hầm, khiêng đất, đãi vàng hay không?

Gia đình ông Kha ở thôn 5, xã Bình Định cũng hết sức lo lắng khi đồng ý cho hai đứa con trai mới 17, 18 tuổi là Hiếu và Tùng lên rừng đào vàng cùng chúng bạn... Cơn sốt vàng cùng những lời đồn về số người đào đãi "trúng quả đậm" được khuếch đại làm cho thanh niên tại một số xã miền núi Quảng Nam không ngần ngại đổ xô lên rừng tìm vàng

Trong những năm tháng ấy, cũng có người kiếm được chút đỉnh, tằn tiện phụ giúp gia đình xây dựng lại nhà cửa, mua sắm đồ dùng trong nhà. Nhưng cũng có người đi tay trắng về vẫn trắng tay. Tại thôn 2, ngôi nhà gỗ op ẹp của Hoá và Doanh đã được thay thế bằng ngôi nhà xây tường, đổ bê tông gác lửng tươm tất, nền lát gạch bông sáng bóng... là nhờ tiền hai anh em gửi về. Hôm khánh thành ngôi nhà mới, cha hai cậu rất vui vì "bọn nhỏ" biết dành dụm và còn lo nghĩ đến gia đình. Nhiều người trong thôn cũng thấy vui lây cho ông...

Vậy mà, những năm sau đó, có người từ bãi vàng Phước Sơn trở về cho biết những đứa con của ông nay đổi khác rất nhiều. "Bọn trẻ" đã dính vào gái điếm, tiêm chích ma túy... rồi đổ bệnh. Những thanh niên trai trẻ ngày nào giờ không đủ sức bổ những nhát cuốc vào lòng đất sâu để tìm vàng. Từ núi cao, họ khăn gói trở về quê. Đau lòng nhất, có những trường hợp trở về từ bãi vàng cưới vợ, sinh con thì phát bệnh, nằm liệt giường. Bao nhiêu tiền bạc tích góp từ đào vàng lần lượt "đội nón ra đi" để chữa chạy các triệu chứng nhiễm HIV/AIDS như ho lao, tiêu chảy... kéo dài. Và chỉ trong một thời gian ngắn, nhiều thanh niên trai tráng đã giã từ cuộc sống tươi đẹp.

Đã một tháng kể từ ngày đưa tang người con trai là Giang (39 tuổi), bà Cúc nhà ở xã Bình Trị cứ thơ thẩn như người mất hồn. Ngồi với chúng tôi trong căn nhà mới xây, bên bàn thờ nghi ngút khói hương, bà Cúc vừa khóc, vừa kể về đứa con trai chịu thương, chịu khó đã thay cha mẹ làm lụng vất vả tại các bãi vàng để kiếm tiền nuôi các em ăn học. Do mải kiếm tiền nên anh Giang cưới vợ khi căn bệnh đã "thấm" vào người. Và thật đau lòng, khi đứa con đầu lòng cất tiếng khóc chào đời đã vĩnh viễn không thấy được mặt cha...

Với gia đình ông Lê Công Cảo, cha của Hoá và Doanh thì đau đớn, bàng hoàng hơn. Mới tháng 4, cả nhà ngậm ngùi lau nước mắt đưa đứa con trai lớn Hoá (27 tuổi) ra nghĩa trang, thì đến ngày 8/7/2004 lại nổi trống, chiêng đưa tiễn Doanh (24 tuổi).

Theo Thanh Niên, trước đó, bà con thôn 2 xã Bình Định, không thể quên được chỉ trong 3 ngày của tháng 5, họ đã cùng đưa tang hai thanh niên Khoa, 24 tuổi và Thành, 25 tuổi về nơi an nghỉ. Rồi những người dồi dào sinh lực như hai anh em Hưng, Tuấn con ông Khế ở thôn 5 cũng "đi mãi không về". Ở tổ 3 thôn Vinh Nam, xã Bình Trị, gia đình ông Thảo cũng không cầm được nước mắt khi hai đứa con trai mất vì căn bệnh AIDS... Từ năm 2002 đến 6 tháng đầu năm 2004, chỉ tính riêng hai xã Bình Trị, Bình Định đã có 25 trường hợp nhiễm HIV, trong đó có 15 người tuổi từ 20 - 40 tử vong do AIDS. Những cái chết liên tục của những chàng trai trẻ đã khiến cho người dân thôn quê cảm thấy bất an. Cả vùng quê yên tĩnh chìm trong nỗi lo vì AIDS.

Theo UBND xã Bình Trị, trong số 4 người vợ của các nạn nhân AIDS ở Bình Trị, chỉ có cô Lê Tuyết Hoa, vợ anh Giang, còn sinh sống ở quê. Ba cô khác có quan hệ, lối sống bừa bãi, bất cần và đang "làm ăn" ở quận Ngũ Hành Sơn (Đà Nẵng), huyện Bắc Trà My và Tam Kỳ (Quảng Nam). "Đối với những xã miền núi nghèo và thiếu thốn đủ thứ thì không có cách nào quản lý nổi các đối tượng nhiễm HIV/AIDS một cách hiện đại", anh Trịnh Công, Trạm trưởng Trạm Y tế xã Bình Định lo lắng tâm sự.

Nỗi đau buồn và sự hận đời của những người vợ trẻ không may nhiễm HIV từ chồng sau những chuyến tìm vàng đã khiến họ không còn thiết đến sự giữ gìn và sẵn sàng "chia sẻ" với những kẻ qua đường mầm mống căn bệnh chết người.